Hver getur hellt upp á?

Fleiri námskeið fyrir framleiðendur leysa ekki vandann ef engin störf bíða þeirra að námi loknu. Þetta var meðal þess sem Sigrid Aakvik, skapandi framleiðandi hjá Art & About, lagði áherslu á á Bransadegi Sviðslistamiðstöðvar Íslands 11. september. Þar var rætt um starfsskilyrði framleiðenda, samstarf við listafólk og hvernig stuðla mætti að því að sviðslistaverk yrðu sýnd lengur og víðar.

Bransadagurinn fór fram í sal miðstöðvarinnar í Austurstræti 5 undir yfirskriftinni Hver getur hellt upp á? Dagskráin tók til fjölbreyttra verkefna framleiðandans og þeirra væntinga sem gerðar eru til hans, allt frá fjármögnun og skipulagningu til listrænnar þróunar og sýningarferða.

Framleiðendur þurfa að hafa staði til að starfa á

Í erindinu Who produces the producer? velti Sigrid Aakvik fyrir sér hvers vegna sífellt væri talað um skort á framleiðendum í sjálfstæðum sviðslistum, þótt eftirspurn eftir störfum þeirra hefði verið mikil árum saman.

„Ég held að við eigum á hættu að meðhöndla efnahagslegan og skipulagslegan vanda eins og hann sé skortur á færni,“ sagði hún.

Námskeið, handleiðsla og starfsþróun væru gagnleg, en ekki nóg væri að efla þekkingu fólks ef það hefði hvergi tækifæri til að nýta hana og þróa áfram.

„Kannski skortir okkur ekki fyrst og fremst fólk sem vill verða framleiðendur. Kannski skortir okkur staði þar sem framleiðendur geta starfað.“

— Sigrid Aakvik

Sigrid benti á að framleiðandi innan stórrar stofnunar hefði að baki sér samstarfsfólk í fjármálum, tæknimálum, kynningu og öðrum störfum. Í sjálfstæðum sviðslistum gæti sami einstaklingur þurft að halda utan um nær alla þessa þætti.

Hún sagði frá reynslu sinni af því að ráða unga framleiðendur hjá Art & About og fela þeim ábyrgð á verkefnum með stuðningi reyndari kollega. Það hefði reynst bæði þeim og listafólkinu vel. Fjármögnun slíks starfsumhverfis væri hins vegar óleystur vandi.

„Starfsþróun getur gert framleiðanda betri í starfi. Hún getur ekki ein og sér skapað vinnumarkað.“

Að mati Sigrid væri ekki raunhæft að ætla takmörkuðu verkefnafé sjálfstæðs listafólks að standa jafnframt undir þjálfun framleiðenda, uppbyggingu starfsstöðva og varðveislu þekkingar milli verkefna.

Skýr verkaskipting skapar traust

Í pallborðsumræðum undir stjórn Ólafar Ingólfsdóttur sátu Sigrid, Ragnheiður Maísól Sturludóttir, framleiðandi hjá MurMur, Máni Huginsson, framleiðslustjóri Þjóðleikhússins, og Aude Busson, listakona sem annast sjálf framleiðslu eigin verka.

Maísól lagði áherslu á að góður undirbúningur samstarfs skipti miklu máli. Skýrir samningar, verkaskipting og samkomulag um samskipti gæfu listafólki svigrúm til að vinna saman og prófa hugmyndir.

„Hvernig ætlum við að eiga samskipti? Hver gegnir hvaða hlutverki?“ spurði hún og benti á að óljós ábyrgð gæti valdið núningi þegar fólk upplifði að það væri að sinna verkefnum sem ættu ekki að vera á þess herðum.

Hún ræddi einnig gildi þess að eiga samstarfsfólk sem hægt væri að leita til og deila reynslu með. Það hefði verið einn helsti ávinningurinn af stofnun MurMur. Framleiðendur þyrftu sjálfir tíma og aðstæður til að þróa vinnubrögð sín, en erfitt væri að finna það svigrúm þegar hvert verkefni tæki við af öðru.

Öryggi og líðan eru líka hluti af framleiðslunni

Máni ræddi mikilvægi öryggis og vellíðunar við sviðslistastörf. Hann lýsti vinnu við að þróa skýrara verklag og benti á að breytingar þyrftu einnig að ná til viðhorfa og venja.

Hann lagði áherslu á að fólk þyrfti að geta brugðist við veikindum og erfiðum persónulegum aðstæðum án þess að upplifa að sýningin yrði alltaf að ganga fyrir.

Aude fjallaði um tengsl listafólks við áhorfendur og hvernig verk þróast við það að vera sýnd. Lengra sýningarlíf gæti gefið listafólki tækifæri til að kynnast eigin verkum betur og nýta þá reynslu í áframhaldandi sköpun. Samstarf við skóla, samtöl og námskeið gætu einnig auðgað verkin og tengt þau fleira fólki.

„Listrænt ferli er svo persónulegt og felur svo margt í sér. Að fá að vera hluti af því er gjöf.“

— Aude Busson

Í umræðunum komu jafnframt fram ólíkar áherslur um ábyrgð framleiðandans á fjármögnun. Maísól lýsti því að framleiðendur vildu koma að verkefnum frá upphafi, en að því gæti fylgt mikil ólaunuð vinna við umsóknir og undirbúning, löngu áður en ljóst væri hvort verkefni fengi styrk.

Framleiðandinn komi fyrr að verkinu

Friðþjófur Þorsteinsson, ljósahönnuður og stofnandi Showdeck, kynnti hugbúnaðinn sem hann hefur verið að þróa með samstarfsfólki sínu. Honum er ætlað að auðvelda utanumhald sviðslistaverkefna og varðveita upplýsingar um sýningar á einum stað.. Að því loknu ræddu þátttakendur viðfangsefni dagsins í smærri hópum.

Í borðavinnunni var lögð áhersla á að framleiðandinn kæmi að verkefnum meðan hugmyndir væru enn í mótun. Þannig væri hægt að huga að fjármögnun, samstarfi, áhorfendum og sýningarferðum samhliða listrænni þróun.

Meðal hugmynda sem komu fram voru:

• Hagnýt handbók um framleiðslu með leiðbeiningum og verkfærum fyrir listafólk og framleiðendur.
• Reglulegir samráðsfundir framleiðenda til að miðla reynslu og þekkingu.
• Aukið samstarf menntastofnana og starfandi fagfólks um kennslu og starfsþjálfun.
• Betri aðstæður fyrir enduruppsetningar og sýningarferðir, meðal annars með varðveislu leikmynda, búninga og upplýsinga um uppsetningar.

Einnig var rætt um hvernig gefa mætti sýningum lengri tíma til að spyrjast út og ná til áhorfenda. Með því að skipuleggja framhaldið fyrr mætti skapa fleiri tækifæri til sýninga eftir að fyrsta sýningartímabili lýkur.

Unnið áfram í vinnustofu

Deginum eftir, laugardaginn 12. september, stýrðu Sigrid og Maísól hagnýtri vinnustofu fyrir framleiðendur og listafólk sem annast eigin framleiðslu. Þar gafst þátttakendum færi á að vinna nánar með viðfangsefni framleiðandans og tengja þau eigin verkefnum.

Tilvitnanir eru þýddar úr ensku.